Yaşamı Savunmak, Dünyayı Yeniden Kurmak
Antalya · 15–18 Kasım 2026
Dünyanın bütün halklarına sesleniyoruz!
Bizler, dünyanın farklı coğrafyalarından Antalya’da bir araya gelen işçiler, köylüler, küçük üreticiler, yerli halklar, kadınlar, gençler, ekoloji ve iklim adaleti hareketleri, sendikalar, barış savunucuları, bilim insanları, hak örgütleri ve yaşamı savunan bütün topluluklar olarak Halkların İklim Zirvesi’nde buluştuk.
Bizler Antalya’da yalnızca iklim değişikliğinin sonuçlarını tartışmak için bir araya gelmedik. İklim krizini yaratan toplumsal ve ekonomik ilişkileri değiştirmek, dünyanın farklı yerlerinde sürdürülen mücadeleleri birleştirmek ve başka bir yaşamın maddi koşullarını birlikte kurmak için bir araya geldik.
Felaket ve nekropolitika çağında yaşıyoruz.
Atmosfer ısınıyor, okyanuslar asitleniyor, tatlı su varlıkları tükeniyor, ormanlar yok oluyor, tarım toprakları zehirleniyor ve biyolojik çeşitlilik geri döndürülmesi güç kayıplara uğruyor. Milyonlarca insan açlık, yoksulluk, savaş, zorunlu göç ve güvencesizlik koşullarında yaşamaya çalışıyor.
Uygulama COP’u olarak hatırlanacak diye lanse edilen COP31, şimdiden Paris Antlaşması’nın 1,5°C hedefinin aşılacağının kabullenildiği ve bu hedefin yüzyıl sonuna ertelenmeye çalışıldığı bir zirve olarak tarihe geçti. Oysaki bu değerin aşılacak olması bu aşımın kalıcı olması gerektiği anlamına gelmez. Küresel ısınmanın 1,5°C’de sabit tutulması dahi geri dönülemez ekolojik sonuçlara yol açacakken, bu hedefin bu kararı verenlerin artık hayatta olmayacağı kadar uzak bir tarihe ertelenmesi ve 1,5°C’nin aşılmasının yüzyılın yeni normaline dönüştürülmesi kabul edilemez.
1,5°C ısınma gelecekte yaşanabilecek bir felaketin göstergesi değil, bugün içinde yaşadığımız felaketin kendisidir. Nepal’de sellerin ve heyelanların yol açtığı yıkımın, kaybedilen yaşamların ve yerinden edilen toplulukların gösterdiği gibi, felaket çoktan başladı. Her ek ısınma, yıkımın ağırlaşması ve geri döndürülemez kayıpların artması demektir. Bu sebeple, azaltım hedefleri şirketlerin çıkarları değil doğanın ve halkların ihtiyaçlarına göre yeniden güncellenerek 1,5°C’nin aşılmaması ve ilerleyen dönemde kademeli olarak ısınmanın sınırlandırılarak 1,5°C’nin altına düşülmesinde ısrar edilmelidir.
Bununla birlikte, unutulmamalı ki bu kriz herkesi eşit biçimde etkilemiyor. Kimin yaşayacağının, kimin ölüme, açlığa, susuzluğa ve yerinden edilmeye terk edileceğinin ekonomik ve siyasal iktidar ilişkileri tarafından belirlendiği bir dünyada, iklim krizi de yaşamla ölüm arasındaki eşitsizlikleri derinleştiriyor. Küresel Güney’de olduğu kadar Küresel Kuzey’de de insanlar ayrımcılığa dayalı eşitsizlikler nedeniyle ekolojik yıkımın bedelini daha çok ödüyor.
Felaketlerden kâr elde eden, yıkımı yeni sermaye birikim alanlarına dönüştüren, afetleri olağanüstü yönetim biçimlerini kalıcılaştırmanın ve toplumsal hakları sınırlandırmanın gerekçesi haline getiren politikaları reddediyoruz. Felaketlerin yönetimi adına otoriterleşmeyi, sınırların askerîleştirilmesini ve halkların yaşamlarının gözden çıkarılmasını kabul etmiyoruz.
İklim krizi, kapitalist üretim tarzının doğayı sınırsızca kullanılabilecek bir kaynak, insan emeğini ise maliyeti sürekli düşürülecek bir üretim unsuru olarak ele alan yapısından ayrı düşünülemez. Sermaye birikiminin sürekliliği, gezegenin ekolojik sınırlarıyla ve toplumların insanca yaşama gereksinimleriyle giderek daha derin bir çelişki içine giriyor.
Fosil yakıtlardan hızla çıkmamız ve tatlı su varlıklarını korumamız gereken bu dönemde, kapitalist üretim düzeni içinde hızla büyüyen veri merkezleri çağımızın başlıca ekolojik sorunlarından biri haline gelebilir. Bu merkezlerin artan elektrik talebi, hükümetler üzerinde fosil yakıtlı santrallerin kapatılmasını erteleme, kimi durumlarda ise kapatılan santralleri yeniden devreye alma ya da yenilerini kurma yönünde baskı yaratıyor. Soğutma sistemleri, küresel ısınma ve sanayi kullanımı nedeniyle zaten baskı altında olan tatlı su varlıklarından büyük miktarda su çekebiliyor. Veri merkezleri yenilenebilir elektrikle çalıştığında bile tesislerin ve onları besleyen enerji altyapısının yapımı için gereken minerallerin ve diğer hammaddelerin çıkarılması, Küresel Güney’de ekosistemleri tahrip edebiliyor ve toplulukların yaşam alanlarına zarar verebiliyor. Bu nedenle veri merkezlerinin nasıl enerjiyle besleneceği kadar, ne amaçla ve ne ölçekte kurulacaklarına kimin karar verdiği ve ekolojik bedeli kimin ödediği de tartışılmalıdır.
Bizler iklim krizini yalnızca fosil yakıtların başka enerji kaynaklarıyla değiştirilmesi veya karbon emisyonlarının fiyatlandırılması yoluyla çözülebilecek teknik bir sorun olarak görmüyoruz. Kriz, üretimin ne için yapıldığı, kaynakların nasıl bölüşüldüğü, kararları kimlerin aldığı ve toplumsal yaşamın hangi ihtiyaçlara göre örgütlendiği sorularını gündeme getiriyor.
Anadolu’nun antik düşünce dünyasında hava, su, ateş ve toprak, yaşamı meydana getiren dört temel unsur, “çar anasır” olarak kavranırdı. Bugün hava kirletiliyor, su metalaştırılıyor, toprak şirketlere devrediliyor, ateş savaşların, orman yangınlarının ve aşırı sıcaklıkların yıkıcı gücüne dönüşüyor. Oysa insan, içinde yaşadığı doğanın dışında değildir. Makrokozmosla mikrokozmos, gezegenin yaşam döngüleriyle insan bedeninin ve toplumsal yaşamın sürekliliği birbirine bağlıdır.
Kopenhag’dan Glasgow’a, Belém’den Antalya’ya uzanan halkların iklim mücadelesi de bir süreklilik gösteriyor, bizler de bunun bir parçasıyız. Dünyanın farklı coğrafyalarında gelişen gıda egemenliği, agroekoloji, feminist dönüşüm, emek, barış ve ekolojik adalet mücadelelerinin biriktirdiği deneyimleri ortak bir toplumsal dönüşüm perspektifinde buluşturuyoruz.
I. Doğanın haklarını savunalım, ekokırımı durduralım!
Doğa, insanların kullanımına sunulmuş bir kaynak deposu değildir. Ormanların, nehirlerin, dağların, sulak alanların, denizlerin, toprağın ve bütün canlıların varoluşu birbirine bağlı ekolojik ilişkiler içinde sürdürülür. Doğanın haklarını savunmak, bu ilişkilerin yalnızca ekonomik değerleri üzerinden tanımlanmasına ve şirketlerin kâr beklentilerine tabi kılınmasına karşı çıkmaktır. Bizler insanlığın doğanın bir parçası olduğunu ve tüm canlı varlıklara saygı gösterilmeden yeryüzünde yaşamını sürdüremeyeceğini kabul ediyor, doğanın haklarının hukuken bağlayıcı biçimde tanınmasını talep ediyoruz.
Madencilik, endüstriyel tarım, enerji ve altyapı yatırımları, ormansızlaşma ve rant odaklı kentleşme politikaları ekosistemleri parçalayarak geri döndürülmesi güç tahribatlar yaratmaktadır. Ekolojik yıkım aynı zamanda mülksüzleştirme ve yerinden etme sürecidir. Toprağını kaybeden köylü, balıkçılık alanı kirletilen kıyı topluluğu veya ormanı yok edilen yerli halk yalnızca geçim kaynağını değil; toplumsal ilişkilerini, kültürünü ve tarihsel belleğini de kaybedebilir.
Bir ormanın, kutsal alanın, mezarlığın veya kuşaklar boyunca aktarılan yerel bilginin kaybı yalnızca parasal zarar hesaplarıyla değerlendirilemez. Ekolojik restorasyon, fiziksel çevrenin onarılmasıyla birlikte toplumsal ve kültürel ilişkilerin yeniden kurulmasını da içermelidir.
Ekokırımın ulusal ve uluslararası hukukta suç olarak tanımlanmasını, ağır ekolojik yıkıma neden olan faaliyetlerin durdurulmasını, sorumlu şirketlerin ve kamu otoritelerinin hesap vermesini talep ediyoruz. Yerel toplulukların bilgi edinme, karar alma ve etkili hukuki başvuru hakları güvence altına alınmalı; yerli halkların özgür, önceden ve bilgilendirilmiş rıza hakkı tanınmalıdır. Ekolojik yıkıma karşı mücadele edenlerin kriminalize edilmesine ve baskı altına alınmasına son verilmelidir.
Yeşil dönüşüm adına doğa talanına son!
Fosil yakıtlardan çıkış adına yeni bir madencilik ve hammadde gaspı dalgası yaratılmasını kabul etmiyoruz. Elektrikli araçlar, bataryalar ve yenilenebilir enerji teknolojileri için artan mineral talebi, özellikle Küresel Güney’de yeni ekolojik tahribatlar ve eşitsiz ticaret ilişkileri yaratmaktadır. Bir coğrafyanın enerji dönüşümü başka bir coğrafyanın yıkımı pahasına gerçekleştirilemez.
Türkiye’de Kazdağları’ndan Akbelen’e, İliç’ten Develi’ye, Varto’dan Diyadin’e uzanan mücadeleler, madencilik ve enerji politikalarının ormanlar, meralar, tarım alanları ve su havzaları üzerindeki etkilerini görünür kılmaktadır. Türkiye’nin iklim zirvesine ev sahipliği yapması, kendi topraklarındaki ekolojik tahribatı ve buna karşı sürdürülen toplumsal direnişleri görünmez kılamaz.
Kritik minerallerin çıkarılması ve ticareti ekolojik sınırlar, emek hakları ve uluslararası adalet ilkelerine tabi olmalıdır. Teknolojik bağımlılıkları ve eşitsiz ticaret ilişkilerini sürdüren fikrî mülkiyet rejimleri dönüştürülmeli, bilimsel bilgi ve teknolojik olanaklar toplumların ortak yararına kullanılmalıdır.
II. Fosil yakıtlardan çıkalım, enerji demokrasisini kuralım!
Kömür, petrol ve fosil gaz üretimi ile tüketimi hızla ve planlı biçimde azaltılmalıdır. Yeni fosil yakıt arama ve çıkarma projelerine son verilmeli, mevcut üretimin tasfiyesi için bilimsel gerekliliklere dayanan bağlayıcı ve adil bir takvim oluşturulmalıdır. Tarihsel olarak en yüksek emisyonlara yol açan ülkeler daha hızlı hareket etmeli, gerekli finansmanı ve teknolojik desteği sağlamalıdır.
Enerji dönüşümünün başarısı yalnızca yenilenebilir enerji kapasitesindeki artışla ölçülemez. Özel enerji tekellerinin denetimindeki bir sistemde yenilenebilir kaynakların yaygınlaşması, enerji yoksulluğunu, bölüşüm eşitsizliklerini veya aşırı kaynak kullanımını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Enerji üretimi ve dağıtımı toplumsal ihtiyaçlar doğrultusunda, demokratik kamusal denetim altında örgütlenmelidir. Çalışanların, tüketicilerin ve yerel toplulukların karar alma süreçlerine katıldığı kamusal enerji sistemleri, enerji kooperatifleri ve topluluk temelli modeller desteklenmelidir.
Yenilenebilir enerji projeleri de ekolojik sınırları, tarım alanlarını, biyolojik çeşitliliği ve toplulukların haklarını gözetmelidir. Enerji verimliliği politikaları yoksulların temel tüketimlerini kısmak yerine aşırı enerji kullanımına dayanan sektörlerin dönüştürülmesini hedeflemelidir.
Bu dönüşümün gerçekleştirilmesinde işçi sınıfının kolektif gücü belirleyicidir. Üretimi fiilen gerçekleştiren emekçiler, üretimi durdurma, değiştirme ve yeniden örgütleme kapasitesine de sahiptir. Fosil yakıtlardan çıkışın demokratik planlamaya dayanması, işçilerin yalnızca dönüşümden etkilenen insanlar olarak değil, dönüşümün karar verici özneleri olarak tanınmasını gerektirir.
Nükleerin küçüğü büyüğü olmaz, nükleer tehlikedir! Akkuyu ve Sinop’tan tüm dünyaya nükleer genişlemeyi durduralım!
Elektrik üretimindeki düşük karbon salımı nükleer enerjiyi temiz kılmaz. Küçük modüler reaktörler de büyük santraller de uranyum madenciliğinden kuşaklar boyunca yönetilmesi gereken radyoaktif atıklara kadar ekolojik ve toplumsal bedeller yaratır. Three Mile Island, Çernobil ve Fukuşima kazaları, reaktör kazalarının risklerini ortaya koydu. Çernobil ve Fukuşima’da yerinden edilmek, evleri ve geçim olanaklarını yitirmenin yanı sıra kuşaklar boyunca kurulan toplumsal bağları, kültürel belleği ve toprakla kurulan ilişkiyi de zedeledi. Devletler ve işletmeciler hesap vermeli, uzun vadeli tazminat ve destek sağlamalı, yeniden inşa kararlarını etkilenen topluluklar almalıdır. Akkuyu’nun yapımının durdurulmasını, planlanan Sinop santralinin iptalini ve dünya çapında nükleer genişlemeye son verilmesini talep ediyoruz.
III. Ekolojik yıkım öldürür. Sağlık haktır!
COP31’de sağlık sistemlerinin iklim krizine dayanıklılığı konuşuldu, ama insanları hasta eden üretim biçimlerini değiştirecek bağlayıcı adımlar ortaya konmadı.
Ekolojik yıkım bazen bir selde, bazen de yıllar boyunca soluduğumuz kirli havayla, içtiğimiz zehirli suyla, yok edilen, kirletilen toprakla öldürür. Sağlık, ekokırımdan, barıştan, yoksulların, kırılgan grupların yaşam haklarını gören bir perspektiften bağımsız düşünülemez. Yıkımdan şirketler kâr ederken hastalıkların ve erken ölümlerin yükünü en çok işçiler ve yoksullar taşır. Sağlık hakkı, bizi hasta eden koşulları değiştirebildiğimiz ölçüde, içinde yaşadığımız ekosistemin sağlığını koruyabildiğimiz ölçüde gerçektir. Sağlık hakkı kamucu, eşit, ücretsiz, herkes için erişilebilir, nitelikli bir sağlık sistemiyle gerçektir, hastalandığımızda tedaviye ulaşabildiğimiz kadar gerçektir. Ekolojik yıkımların ve iiklim krizinin yarattığı görünmez kılınan ve önlenebilir ölümlere karşı temiz hava, güvenli su ve güvenli gıda, sağlıklı çalışma koşulları ve herkes için ücretsiz kamusal sağlık hizmeti istiyoruz.
Savaşa değil yaşama bütçe
Savaş ve militarizm ekolojik krizin ayrılmaz parçalarıdır. Silah üretimi ve askerî faaliyetler büyük miktarlarda enerji, hammadde ve kamu kaynağı tüketirken savaşlar kentleri, tarım alanlarını, su altyapısını ve ekosistemleri tahrip etmektedir. Kimyasal kirlilik, patlayıcı kalıntıları, biyolojik çeşitlilik kaybı ve yıkılan altyapıların etkileri, çatışmalar sona erdikten sonra da kuşaklar boyunca devam etmektedir.
Filistin için adalet olmadan iklim adaleti olmaz!
Gazze’de savaş ve işgal, insanlarla birlikte yaşamı mümkün kılan su altyapısını, tarım topraklarını, sağlık tesislerini ve ekosistemleri yok ediyor. İsrail’in Gazze’de gerçekleştirdiği soykırımı, işgali ve zorla yerinden etmeyi kınıyoruz. Şiddetin derhal ve kalıcı olarak durmasını, işgalin sona ermesini, savaş suçları ve insanlığa karşı suçların sorumlularının hesap vermesini ve Filistin halkının kendi kaderini tayin hakkının tanınmasını talep ediyoruz. Filistinli topluluklar, yeni bağımlılıklar yaratmadan ekolojik onarımı ve yeniden inşayı yönetmelidir.
NATO üyelerinin 2035’e kadar millî gelirlerinin yüzde 5’ini savunma ve güvenlikle bağlantılı harcamalara ayırma taahhüdü, iklim finansmanının yetersiz kaldığı bir dünyada bütçe önceliklerini gösteriyor. Askerî harcamalar azaltılmalı, bu kaynaklar iklim finansmanına, kamusal hizmetlere, gıda sistemlerinin dönüşümüne ve ekolojik onarıma aktarılmalıdır. Askerî emisyonlar iklim politikalarına dahil edilmeli, silah sanayisinde çalışanların hakları korunmalıdır.
Sudan’dan Kongo’ya, Ukrayna’dan tüm çatışma coğrafyalarına savaşların, işgallerin ve ekolojik yıkımın sona ermesini istiyoruz. Türkiye’de demokratik barışı ve çatışmanın toplumsal ve ekolojik sonuçlarının giderilmesini savunuyoruz. Barış, bütün halkların özgür ve eşit yaşadığı, hareket özgürlüğünün vatandaşlığa bağlı olmadığı, sınırların olmadığı bir dünyayı gerektirir.
Kürt sorununda barış doğayla da barışı içermelidir!
Kürt sorunu bağlamında yaşanan çatışmaların doğanın canlı ve cansız varlıklarına verdiği zararlar bütünlüklü biçimde belgelenmeli ve bulgular kamuoyuyla paylaşılmalıdır. İçinden geçtiğimiz dönemde silah bırakma sürecinin yeni ve kitlesel doğa talanlarına zemin olarak kullanılmasına izin verilmemelidir. Barışın tesisi için ekoloji örgütlerinin de katıldığı sivil izleme ve uygulama mekanizmaları kurulmalıdır.
Savaşa, militarizme, ırkçılığa ve her türden sömürgeciliğe karşı mücadele, iklim siyasetimizin ayrılmaz parçasıdır. Ekoloji hareketlerinin barış çağrısını yineliyor, mücadelelerimizin deneyimini ve hafızasını Türkiye’deki “Çözüm ve Toplumsal Barış” sürecine taşıyoruz. Bizim için barış, silahların susmasıyla başlar, insanın ve insan dışı doğanın yaşam bulmasıyla kalıcı olur.
IV. Gıda egemenliğini geri istiyoruz!
Gıda sistemleri iiklim krizinin hem nedenlerinden hem sonuçlarından biridir. Endüstriyel tarım, ormansızlaşma, yoğun kimyasal kullanımı, fosil yakıtlara bağımlılık, uzun tedarik zincirleri ve endüstriyel hayvancılık ekolojik tahribatı artırırken kuraklık, seller ve aşırı sıcaklıklar küçük üreticilerin geçim koşullarını ağırlaştırmaktadır.
Gıda egemenliği, halkların kendi gıda ve tarım sistemlerini demokratik biçimde belirleme hakkıdır. Toprak, su, tohum ve üretim araçları üzerinde toplumsal denetimi; köylülerin, tarım işçilerinin, balıkçıların, çobanların ve yerel toplulukların haklarının korunmasını gerektirir.
Agroekoloji, toprak hakkını, yerel bilgiyle bilimsel bilgiyi, feminist mücadeleyi, kolektif örgütlenmeyi ve dayanışma ekonomilerini buluşturan bir toplumsal dönüşüm yoludur. Tarım ve gıda sistemlerinde iklim krizine uyumun temel yaklaşımlarından biri olarak tanınmalı ve kamusal kaynaklarla desteklenmelidir.
Endüstriyel hayvancılığın, ekosistemleri tahrip eden otlatma biçimlerinin ve hayvanların metalaştırılmasının yarattığı yıkıma karşı çıkıyoruz. Hayvan kullanımına dayanmayan ekolojik tarımı ve bitki temelli agroekolojik üretimi destekliyoruz. Kamu teşvikleri, üreticilerin ve işçilerin hakları korunarak bu dönüşüme ve herkesin sağlıklı gıdaya erişimine yönlendirilmelidir. Çoban halkların ve toplulukların geleneksel geçim biçimlerini, dünyanın birçok yerinde sömürgecilikle yaygınlaştırılan ve özellikle tropik orman kaybını körükleyen otlatma biçimlerinden ayrı ele alıyoruz.
Toprağı, suyu ve biyolojik çeşitliliği kirleten, halk sağlığını ve gelecek nesilleri tehdit eden kimyasal bağımlılığı sona erdirilmelidir. Yüksek derecede tehlikeli, kanserojen, üreme sağlığına zarar veren ve endokrin sistemi bozan zehir kullanımı derhal yasaklanmalıdır. Diğer yandan, bu dönüşümün maliyeti küçük üreticilere ve tarım işçilerine yüklenemez. Çiftçilerin gelirini ve refahını güvence altına alan kamusal destekler, teknik eğitim, bağımsız araştırma, kooperatifler ve kamusal alım garantileriyle agroekolojik üretime adil geçiş sağlanmalıdır.
Tohumların şirket tekellerinden kurtarılması, çiftçilerin tohum saklama, çoğaltma ve paylaşma haklarının korunması, yerel üretici ve tüketici ağlarının güçlendirilmesi gereklidir. Sağlıklı, yeterli ve kültürel olarak uygun gıdaya erişim herkes için güvence altına alınmalıdır.
Küresel Güney’de agroekoloji ve tohum egemenliği alanında toplulukların öncülük ettiği girişimler hibe temelli iklim finansmanına doğrudan erişebilmeli ve kaynakların kullanımına karar verebilmelidir. Topluluk tohum bankaları, bütünleşik tarım, yerli halkların geleneksel gıdalarının üretimi ve yerel gıda pazarları bu finansmanla açıkça desteklenmelidir.
V. Su yaşamdır, satılamaz!
İklim krizi aynı zamanda derinleşen bir su krizidir. Kuraklık, değişen yağış rejimleri, yeraltı sularının aşırı kullanımı, kirlilik ve ekosistem tahribatı, insanların ve diğer canlıların suya erişim koşullarını değiştirmektedir.
Su, bütün canlılar için yaşamın koşuludur; piyasa ilişkilerine tabi kılınamaz. Temiz, güvenli ve yeterli suya erişim anayasal ve kamusal güvence altına alınmalıdır. Okullarda, hastanelerde ve kamusal alanlarda içme suyuna ücretsiz erişim sağlanmalı; su hizmetlerinin özelleştirilmesine karşı demokratik kamusal yönetim esas alınmalıdır.
Madencilik, sanayi, büyük ölçekli tarım, turizm, veri merkezleri ve yapay zekâ altyapılarının su tüketimleri şeffaf biçimde denetlenmelidir. Yerel toplulukların, üreticilerin ve bilim insanlarının katılımıyla havza bazlı adil su bütçeleri oluşturulmalıdır.
Sulak alanların restorasyonu, nehirlerin ekolojik akışlarının korunması, yağmur suyu hasadı ve kirliliğin kaynağında önlenmesi önceliklendirilmelidir. Sınır aşan sularda hakkaniyetli kullanım, ekolojik bütünlük ve uluslararası işbirliği güçlendirilmelidir.
VI. Çöpü değil, üretimi değiştirelim!
Atık sorunu kapitalist üretim ve tüketim sisteminin yapısal sonuçlarından biridir. Ürünlerin kullanım ömürlerinin bilinçli biçimde kısaltılması, sürekli yeni tüketim ihtiyaçlarının yaratılması, aşırı ambalaj kullanımı ve üretimin toplumsal ihtiyaçlar yerine sermaye birikiminin gerekliliklerine göre örgütlenmesi, giderek artan miktarlarda atık ortaya çıkarmaktadır.
Atık sorununun kalıcı çözümü, planlı eskitmenin kaldırılması ve üretimin gerçek toplumsal ihtiyaçlara, ekolojik sınırlara ve ürünlerin uzun ömürlü kullanımına göre yeniden planlanmasıdır.
Ürünler dayanıklı, onarılabilir, yeniden kullanılabilir ve malzeme tüketimini azaltacak biçimde tasarlanmalıdır. Gereksiz üretim azaltılmalı, üretim kararları şirketlerin kâr beklentilerinden çıkarılarak demokratik toplumsal denetime açılmalıdır.
Atıkların uluslararası dolaşımı küresel eşitsizlikleri yeniden üretmektedir. Yüksek tüketim düzeylerine sahip ülkelerin atıklarını kendi sınırları dışındaki ülkelere ihraç etmesi, üretim ve tüketimin ekolojik maliyetlerini başka halkların yaşam alanlarına aktarmaktadır.
Atıkların üretildikleri ülkelerin dışına ihraç edilmesine son verilmelidir. Hiçbir ülke başka bir ülkenin çöplüğü haline getirilemez. Atık ticaretinin yarattığı eşitsizlikler, küresel üretim ve tüketim ilişkilerinin değiştirilmesiyle ortadan kaldırılabilir.
Tehlikeli gemilerin söküm amacıyla başka ülkelere gönderilmesine ve çevre ile işçi sağlığını tehdit eden gemi söküm faaliyetlerine son verilmelidir. Aliağa gibi gemi söküm merkezlerinde birikmiş ekolojik zararlar giderilmeli; çalışanların gelir, istihdam ve sosyal hakları güvence altına alınmalıdır.
VII. İklim finansmanı bir yükümlülüktür, adil geçişe halklar yön versin!
Küresel Kuzey ülkelerinin, Küresel Güneye yönelik iklim eylemlerini desteklemek üzere yeni ve ilave, öngörülebilir ve yeterli kamu kaynaklı iklim finansmanı sağlama yönündeki hukuki yükümlülüklerinden COP31’de utanç verici biçimde kaçmalarını kınıyoruz.
İklim finansmanı, tarihsel sorumluluğun ve uluslararası adaletin gereğidir. Uluslararası Adalet Divanı’nın 2025 tarihli danışma görüşünde açıkladığı üzere, Paris Anlaşması gelişmiş ülke taraflarına gelişmekte olan ülke taraflarına azaltım ve uyum için finansman sağlama yükümlülüğü getirir. Bu finansman yeterli, öngörülebilir ve doğrudan erişilebilir olmalı, esas olarak kamusal kaynaklardan ve borç yaratmayan hibelerle sağlanmalıdır.
Uyum finansmanı kamusal sağlığa, suya erişime, afet riskinin azaltılmasına, ekolojik onarıma, agroekolojiye, gıda egemenliğine ve güvenli barınmaya yönlendirilmelidir. Yerli halklar, küçük üreticiler ve yerel topluluklar finansmana doğrudan erişebilmeli ve kaynakların kullanımına ilişkin kararlarda yetki sahibi olmalıdır.
Bununla birlikte, tarihsel olarak iklim değişikliğinin sorumlusu değil mağduru olmuş toplumlar için kayıp ve zarar finansmanı, azaltım ve uyum finansmanlarının gölgesinde bırakılmamalıdır. Bu yıl COP31 toplantılarının çeperinde kalan bu gündem yasal bir yükümlülük olarak benimsenerek merkeze alınmalı, tazminatların ödenmesini garanti altına alacak mekanizmalar geliştirilmelidir. Bunun yanı sıra tazminatın ekonomik kayıplarla sınırlı kalmaması sağlanarak, kültürel mirasın, ekosistemlerin, toplumsal bağların ve kuşaklar boyunca aktarılan bilginin kaybı ile sağlık üzerindeki etkiler ve artan ücretsiz bakım yükü de hesaba katılmalıdır. Onarımın öncelikleri etkilenen topluluklar tarafından belirlenmeli ve bu toplulukların kayıp ve zarar finansmanına direk erişimi sağlanmalıdır.
İklim finansmanı yoluyla yeni borç ve bağımlılık ilişkileri yaratılmamalıdır. Küresel Güney’in adaletsiz borçlarının silinmesi, uluslararası finans mimarisinin demokratikleştirilmesi ve iklim teknolojilerinin kamu yararına paylaşılması gereklidir. Fosil yakıt teşvikleri kaldırılmalı; iklim kaynakları savaş endüstrisini, yıkıcı madenciliği ve ekolojik açıdan riskli teknolojileri finanse etmek için kullanılmamalıdır.
COP31’de zengin ülkeler iklim finansmanı yükümlülüklerinden kaçarken, kadınlardan açığı yine kendi emekleriyle kapatmaları, suya ulaşmak için daha uzağa yürümeleri ve her afetten sonra hayatı yeniden kurmaları bekleniyor. Oysa iklim finansmanında doğrudan erişime öncelik verilmeli, iiklim krizinin etkilerine en fazla maruz kalan ve çoğu zaman dışlanan toplulukların ve kişilerin hibelere doğrudan erişimi güçlendirilmelidir. Bu kapsamda özellikle kadınların, kız çocuklarının, farklı cinsel yönelim ve cinsiyet kimliklerinden kişilerin, Yerli Halkların, çocukların ve gençlerin, sakatların, Afrika kökenli toplulukların, işçilerin, ülke içinde yerinden edilmiş kişilerin ve iklim nedeniyle göç etmek zorunda kalanların hibelere erişimi kolaylaştırılmalıdır. İklim finansmanı, toplumsal cinsiyet eşitliğini gözeten ve insan haklarını merkeze alan bir yaklaşımla sağlanmalı, özellikle Yerli Halkların özgür, önceden ve bilgilendirilmiş rıza hakkına saygı gösterilmeli ve bu hak korunmalıdır.
Adil geçiş enerjiyle sınırlı kalmamalı, madenciliği, sanayiyi, ulaşımı, atık yönetimini ve bakım hizmetlerini de kapsamalıdır. İşçilerin örgütlenme ve toplu pazarlık hakları, gelir güvenceleri ve karar yetkileri korunmalıdır.
Belém’de kararlaştırılan adil geçiş mekanizması bir bilgi paylaşım platformuyla sınırlı kalmamalıdır. COP31’de sendikaların, işçilerin, kadınların, köylülerin, yerli halkların ve etkilenen toplulukların karar yetkisine sahip olduğu, yeterli finansmanı ve uygulama kapasitesi bulunan demokratik bir yapı talep ediyoruz.
Bu mekanizma teknik destek, kapasite geliştirme, teknoloji paylaşımı, finansmana erişim ve topluluk temelli uygulamaların yaygınlaştırılmasını sağlamalı; uluslararası ticaret, borç ve fikrî mülkiyet rejimlerinin yarattığı yapısal engelleri de ele almalıdır.
Adil geçiş, dünyanın her yerinde kayıtlı ve kayıt dışı çalışan bütün işçilerin örgütlenme ve toplu pazarlık dahil emek haklarını ve sosyal korumaya erişimini güvence altına almalıdır. Tam istihdamı ve herkes için insana yakışır işi hedefleyen bu dönüşüm, güvenceli, nitelikli ve adil ücretli yeni işler yaratmalıdır. İstihdam politikaları, bölgeler, cinsiyetler ve kuşaklar arasındaki eşitsizlikleri gidermeyi ve engellilerin, göçmenlerin ve LGBTİA+’ların işe erişimde ve çalışma yaşamında karşılaştıkları ayrımcılığı ortadan kaldırmayı hedeflemelidir.
Tarım ve gıda sistemleri, Adil Geçiş Mekanizması’nın açık bir önceliği olmalıdır. Toprağa erişimin ve kolektif toprak haklarının korunması, çiftçilerin ve yerli halkların tohumlarını saklama, çoğaltma, kullanma ve paylaşma haklarının güvence altına alınması mekanizmanın görevleri arasında yer almalıdır. Etkilenen topluluklar geçiş planlarının hazırlanması, uygulanması ve izlenmesinde karar sahibi olmalıdır.
VIII. Sahte çözümleri reddedelim, bağımsız bilimi savunalım!
İklim krizine karşı geliştirilen politikaların bir bölümü, krizi yaratan üretim ve tüketim ilişkilerini değiştirmeden mevcut ekonomik düzenin devamını sağlamaya yöneliktir. Karbon piyasaları, karbon denkleştirme mekanizmaları, doğanın finansallaştırılması, spekülatif karbon giderimi ve büyük ölçekli jeomühendislik uygulamaları, gerçek emisyon azaltımlarının yerine geçirildiklerinde fosil yakıt ekonomisinin ömrünü uzatabilmektedir.
Teknolojik müdahaleler de bütün ekolojik ve toplumsal etkileriyle değerlendirilmelidir. Bir sorunu çözmek üzere geliştirilen teknoloji başka bir sorunu derinleştirebilir. Büyük ölçekli biyoenerji ve karbon giderimi projeleri tarım alanları ve su varlıkları üzerindeki baskıyı artırabilir; mineral yoğun enerji teknolojileri yeni madencilik faaliyetlerini genişletebilir; deniz jeomühendisliği okyanus ekosistemlerinde uzun vadeli sonuçları belirsiz değişikliklere yol açabilir.
Okyanus gübreleme, okyanus alkalinitesinin yapay olarak artırılması ve deniz biyokütlesinin batırılması gibi uygulamaların ticari olarak yaygınlaştırılmasına karşı ihtiyat ilkesi uygulanmalıdır. Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi kapsamındaki ilgili kararlar korunmalı; ekolojik açıdan riskli deniz jeomühendisliği projeleri Paris Anlaşması’nın 6. maddesi kapsamındaki karbon piyasalarına dahil edilmemelidir.
İiklim krizinin geldiği aşama, mevcut bilimsel hedeflerin ve politika varsayımlarının da eleştirel biçimde değerlendirilmesini gerektirmektedir. Atmosferik karbondioksit yoğunluğunun 450 ppm düzeyinde tutulmasına dayanan geçmiş güvenlik yaklaşımları, paleoklimatolojik verilerin ortaya koyduğu uzun dönemli geri beslemeler, buz tabakalarının tepkileri ve geri döndürülemez ekolojik dönüşümler karşısında yeterli güvence sağlamamaktadır.
Bilimsel değerlendirmelerin bağımsızlığı güvence altına alınmalıdır. Fosil yakıt şirketlerinin araştırmaları finanse etmesi, bilim insanlarıyla ve uluslararası bilimsel kurumlarla kurdukları ekonomik ilişkiler, çıkar çatışmalarının şeffaf biçimde denetlenmesini zorunlu kılmaktadır.
Petrol, gaz ve endüstriyel tarım şirketleriyle ekonomik ilişkileri bulunan uzmanların uluslararası iklim değerlendirme süreçlerinde görev alması, bilimsel kurumların bağımsızlığının nasıl korunduğuna ilişkin ciddi sorular doğurmaktadır. Bilimsel gündemin belirlenmesinden araştırmaların finansmanına ve raporların hazırlanmasına kadar bütün süreçlerin şirket çıkarlarından bağımsız biçimde yürütülmesi gerekir.
Araştırma finansmanı şeffaflaştırılmalı, fosil yakıt şirketleriyle ilişkiler açıkça beyan edilmeli, çıkar çatışmaları bağımsız biçimde denetlenmeli ve kamusal araştırma kapasitesi güçlendirilmelidir. Şirketlerin yanıltıcı yeşil dönüşüm iddialarına, iklim dezenformasyonuna ve bilimsel bilginin ticari çıkarlar doğrultusunda kullanılmasına karşı bilgi edinme ve ifade özgürlüğü korunmalıdır.
IX. Kamusal Yol: Hem nefesimiz, hem ekmeğimiz!
İiklim krizinin yükünü kimin taşıdığını ve kimin korunabildiğini yapısal eşitsizlikler belirliyor. Bu engelleri üreten politikaları değiştirmek, kamusal hizmetlere ve sosyal korumaya vatandaşlık, ikamet veya çalışma statüsüne bakılmaksızın erişimi güvenceye almak gerekir.
Devletlerin sorumluluğu emekçileri ekmekle nefes arasında sıkıştırmak değil, her ikisini de güvence altına almaktır.
Bizler dünyanın her yerinde, kayıtlı ya da kayıt dışı çalışan tüm işçilerin emek haklarını ve sosyal korumaya erişimini güvence altına alan kamusal bir yol talep ediyoruz. Bu yol, yeni ve nitelikli işler yaratarak tam istihdamı ve herkes için insan onuruna yakışır işi hedefler. İnsan onuruna yakışır işe erişimde bölgesel, sağlamcı, toplumsal cinsiyete dayalı ve kuşaklar arası eşitsizliklerin giderilmesine, engellilerin, göçmenlerin ve LGBTİA+’ların karşılaştığı engellerin ortadan kaldırılmasına dayanır. İşçileri ve sendikaları bu yolun şekillenmesinde belirleyici söz sahibi kılar. Kamusallık yalnızca devlet mülkiyeti anlamına gelmez. Kamusal finansmanı, demokratik denetimi, çalışanların ve hizmetlerden yararlananların karar alma süreçlerine katılımını, toplumsal cinsiyet eşitliğini ve herkes için erişilebilirliği kapsar.
Kamusal Yol, sağlığın, eğitimin, barınmanın, gıdanın, suyun, enerjinin ve bakımın birlikte güvence altına alınmasını gerektirir. Kentler de bu haklar temelinde yeniden örgütlenmeli; rant odaklı kentsel dönüşüm yerine güvenli ve erişilebilir konutlar, kamusal ulaşım, yeşil alanlar ve afetlere dayanıklı altyapılar geliştirilmelidir. Kirletici faaliyetlerden çıkış, işçilerin gelir güvencesi, kamusal istihdam, sosyal koruma ve yeniden eğitim haklarıyla birlikte planlanmalıdır. Tehlikeli iklim koşullarında ücret kaybına uğramadan çalışmayı durdurma ve güvenli çalışma koşullarına erişme hakları tanınmalıdır.
Isınma, soğutma, aydınlatma ve gündelik yaşam için gerekli enerjiye erişim, hane halklarının ödeme gücüne bağlı bir ayrıcalık olamaz. Enerji temel bir hak olarak tanınmalı ve enerji yoksulluğu ortadan kaldırılmalıdır.
İşçiler, kirletici sanayilerde çalışmaya devam ederek sağlıklarını kaybetmekle işsiz ve gelirsiz kalmak arasında seçim yapmaya zorlanamaz. Aşırı sıcaklarda, sellerde, yangınlarda ve diğer iklim afetlerinde işlerini kaybetmemek için yaşamlarını tehlikeye atmak zorunda bırakılamaz.
Afetler karşısında yardım değil, hak
Afet planlarında herkesin aynı hareket olanaklarına, gelire, bilgiye ve kamusal hizmetlere erişime sahip olduğu varsayımı, afet öncesi hazırlıklardan tahliye süreçlerine, geçici barınma hizmetlerinden yeniden inşa politikalarına kadar bütün aşamalarda eşitsizlikleri yeniden üretmektedir. Erken uyarı sistemleri görme veya işitme engelli bireyler için erişilebilir olmayabilmekte; tahliye planları hareket kısıtlılığı bulunan insanları dışarıda bırakabilmekte; geçici barınma alanları kadınların, çocukların ve LGBTİ+’ların güvenlik ve mahremiyet ihtiyaçlarını dikkate almayabilmektedir. Yeniden inşa ve destek programları ise mülkiyet sahipliğini esas aldığında kiracıları, kayıt dışı çalışanları, göçmenleri ve ekonomik bağımsızlığı bulunmayan kadınları dışlayabilmektedir.
Toplumsal cinsiyet eşitliği ve evrensel erişilebilirlik, afet yönetiminin bütün aşamalarında bağlayıcı olmalıdır. Risk değerlendirmeleri, erken uyarılar, tahliye planları, sağlık hizmetleri ve yeniden inşa programları, bunlardan etkilenenlerle birlikte tasarlanmalıdır. Toplumsal cinsiyete dayalı şiddeti önleyen ve şiddete maruz kalanlara güvenli başvuru, koruma ve kesintisiz destek sağlayan mekanizmalar afet öncesinden yeniden inşaya kadar işler durumda olmalıdır.
Afet deneyimleri, kadınların yerel örgütlenmelerinin krizlere hazırlık, müdahale ve iyileşme süreçlerinde hayati rol oynadığını göstermiştir. Bu nedenle yerel iklim politikaları, yalnızca mevcut kadın örgütlerini desteklemekle sınırlı kalmamalı; kadınların yeni örgütlenmeler oluşturmasını da teşvik etmeli ve bunun koşullarını sağlamalıdır.
Afet öncesinde, sırasında ve sonrasında kamusal hakların korunması devletlerin yükümlülüğüdür. Afet öncesinde risklerin azaltılması, güvenli konutların sağlanması, kamusal altyapının güçlendirilmesi ve erişilebilir erken uyarı sistemlerinin kurulması gerekir. Afet sırasında sağlık, barınma, gıda, su, enerji, iletişim ve ulaşım hizmetlerine ayrım gözetilmeksizin erişim sağlanmalıdır. Afet sonrasında insanların borçlandırılmadan güvenli konutlara kavuşması, gelir ve istihdam haklarının korunması, kamusal hizmetlerin yeniden kurulması ve toplumsal yaşamın onarılması esas alınmalıdır.
Afetlerden etkilenen insanların korunması, bağış kampanyalarına, geçici yardımlara veya şirketlerin sosyal sorumluluk programlarına bağımlı hale getirilemez. Afet karşısında korunma, sosyal güvence ve onarım yardım değil, haktır. Bu haklar kamusal bütçelerle, hukuki güvencelerle ve demokratik hesap verebilirlik mekanizmalarıyla desteklenmelidir.
Feminist iklim adaleti: Sorumlusu olmadığımız krizlerin bedelini emeğimizle, bedenlerimizle hayatlarımızla, haklarımızla, hayallerimizle ve geleceğimizle ödemeyeceğiz.
Feminist iklim adaleti, kadınların ve LGBTİ+’ların ağırlaşan eşitsizliklere uyum sağlamasını beklemek yerine bu eşitsizlikleri üreten ekonomik, toplumsal ve siyasal ilişkileri dönüştürmeyi gerektirir. Suya, gıdaya ve enerjiye erişim zorlaştıkça artan ücretsiz bakım yükü kadınların zamanını, gelirini ve ekonomik bağımsızlığını sınırlar. Cinsel yönelim, cinsiyet kimliği ve cinsiyet özellikleri temelindeki ayrımcılık ise LGBTİ+’ların güvenli barınmaya, sağlık hizmetlerine ve sosyal korumaya erişimini engeller. Kadınların ve LGBTİ+’ların bilgisini ve örgütlü mücadelesini iklim politikasının kurucu bir parçası olarak görüyoruz. Kadın, feminist ve LGBTİ+ örgütleri iklim politikalarının hazırlanmasından bütçelerin belirlenmesine ve uygulamanın izlenmesine kadar eşit, güvenli ve etkili karar yetkisine sahip olmalıdır.
Toplumsal cinsiyet eşitliği ve ayrımcılık yasağı iklim politikaları ve bütçeleri için bağlayıcı olmalıdır. Kadın ve LGBTİ+ örgütleriyle taban inisiyatiflerinin iklim finansmanına doğrudan erişimi sağlanmalı, bütçelerin dağılımı ve sonuçları ayrıştırılmış verilerle bağımsız biçimde izlenmelidir. Adil geçiş kadınların toprağa ve üretim araçlarına eşit erişimini güçlendirmeli, kadınların ve LGBTİ+’ların güvenceli çalışma, eşit ücret ve gelir güvencesi haklarını korumalıdır.
Bizler iklim krizinin mağduru değil çözümün kurucu öznesiyiz. Kamucu, mor ve yeşil bir dönüşüm için mücadele etmeye devam edeceğiz.
Bakımın toplumsallaştırılması
Bakımın toplumsallaştırılması, sorumluluğun hanelere ve özellikle kadınlara yüklenmesine son vermek demektir. Ücretsiz, erişilebilir ve nitelikli kreşler, yaşlı ve engelli bakım hizmetleri, toplum temelli sağlık ve sosyal destek, iklim uyumunun temel kamusal altyapısı olarak güvenceye alınmalıdır. Bakım emekçilerinin güvenceli istihdamı, insana yakışır ücretleri ve örgütlenme hakları korunmalıdır.
X. Faşizme ve otoriterleşmeye karşı mücadele
Ekolojik yıkım derinleşirken savaş, militarizm ve faşizm de güç kazanıyor. Yaşam alanlarını savunan mücadeleler büyüdükçe, onları bastırmak için kullanılan yöntemler sertleşiyor. Madenlere karşı çıkan köylüler, zehirli koşullarda çalışmayı reddeden işçiler, sularını ve topraklarını savunan yerli halklar, yaşamlarını belirleyen kararlarda söz sahibi olmak istiyor. Şirketler ve hükümetler ise çoğu kez kararları kapalı kapılar ardında alıyor, itirazı suç sayıyor ve yaşam savunucularını hedef gösteriyor.
Türkiye dahil dünyanın dört bir yanında gazeteciler, muhalif siyasetçiler, sendikacılar, insan hakları ve yaşam savunucuları tutuklanıyor, şiddete uğruyor, öldürülüyor. Baskı cezaeviyle sınırlı değil. Türkiye’de binlerce insan kanun hükmünde kararnamelerle işinden edildi. Lehine yargı kararı olduğu hâlde görevine döndürülmeyenler, geçim olanaklarından ve mesleklerini sürdürme hakkından mahrum bırakılarak sivil ölüme mahkûm ediliyor. Haber yaptığı, örgütlendiği, hakkını aradığı ya da iktidara itiraz ettiği için hiç kimsenin özgürlüğünden, geçiminden veya yaşamından edilmesini kabul etmiyoruz.
Savaşlar toprak ve su üzerindeki tahakkümü derinleştirirken aşırı sağ, yoksulluğun, güvencesizliğin ve yerinden edilmenin sorumluluğunu göçmenlere, mültecilere ve ezilen halklara yüklüyor. İiklim krizinin sınırları askerîleştirmek ve temel hakları askıya almak için kullanılmasına karşı çıkıyoruz. Ekoloji mücadelesi demokrasi, eşitlik ve adalet talep ediyor. Herkesin haber alma, itiraz etme ve örgütlenme özgürlüğü güvence altında olmalı. Halklar, yaşamlarını ve yaşadıkları yerlerin geleceğini belirleyen kararlarda gerçek yetkiye sahip olmalı.
Antalya’dan, son bir yılda dünyanın onlarca ülkesinde ayağa kalkan halklara selam olsun! Trump’ın otoriter politikalarına karşı sokaklarda kitlesel bir mücadele örgütleyen ve ara seçimlerde de Trump’a güçlü bir yanıt veren ABD halkına, Sırbistan’da uzun soluklu direnişleriyle Vučić’in partisini sandıkta yenilgiye uğratan gençlere, İspanya’da barınma hakkı için genel greve çıkan işçilere selam olsun! Bu mücadeleler, örgütlü halkların en güçlü görünen iktidarları bile geriletebildiğini gösteriyor. Umut veriyor.
Sizin mücadeleniz bizim mücadelemizdir!
XI. Mücadelelerimizi birleştirelim, dünyayı yeniden kuralım!
Halkların İklim Zirvesi’ni yalnızca uluslararası iklim müzakerelerine yönelik bir itiraz alanı olarak görmüyoruz. Antalya’daki buluşmamız, farklı coğrafyalarda yürütülen mücadelelerin ortak bilgi ürettiği, deneyimlerini paylaştığı ve kalıcı dayanışma mekanizmaları geliştirdiği bir sürecin parçasıdır.
Bir köylünün toprağını savunması, bir işçinin güvenli çalışma koşulları ve gelir güvencesi talebi, bir kadının kamusal bakım hizmetlerine erişim mücadelesi, bir halkın işgale ve savaşa karşı özgürlük talebi farklı tarihsel koşullarda ortaya çıkmaktadır. Ancak hepsi, insanların ve toplulukların kendi yaşamlarının koşullarını belirleme hakkıyla ilgilidir.
Bu nedenle mücadelelerimizi birbirinden ayıran sınırları aşmak, ortak kampanyalar geliştirmek ve kalıcı uluslararası dayanışma ağları oluşturmak zorundayız.
İklim müzakerelerini izlemeyi, devletlerin taahhütlerini değerlendirmeyi, şirketlerin faaliyetlerini denetlemeyi ve halkların taleplerini karar alma süreçlerine taşımayı sürdüreceğiz.
İşçi sınıfının üretimi durdurma ve yeniden planlama gücüne, köylülerin ve küçük üreticilerin toprağı ve gıdayı savunma mücadelesine, kadınların yaşamı yeniden üretme ve toplumsal ilişkileri dönüştürme kapasitesine, yerli halkların kolektif deneyimine ve bütün halkların örgütlü dayanışmasına güveniyoruz.
Antalya’dan dünyanın bütün halklarına
İnsanların yaşamlarının piyasa değerine, vatandaşlık statüsüne, sınıfsal konumuna veya coğrafi sınırların hangi tarafında doğduklarına göre farklı biçimlerde korunmasını reddediyoruz.
Dünyanın bütün halklarının özgür, eşit, barış içinde ve sınırların olmadığı bir dünyada yaşayabilmesini savunuyoruz.
Bugünkü ekolojik ve toplumsal kriz kaçınılmaz değildir. Üretimin nasıl örgütleneceği, enerjinin hangi kaynaklardan sağlanacağı, gıdanın nasıl üretileceği, kamusal bütçelerin nereye ayrılacağı ve toplumların kendi gelecekleri hakkında nasıl karar vereceği siyasal tercihlerdir.
Bizim için adalet, geçmişte verilen zararların giderilmesiyle birlikte aynı zararları yeniden üreten ilişkilerin değiştirilmesidir. Barış, halkların özgürlük, eşitlik ve onurlu yaşam koşullarına kavuşmasıdır. Refah, sınırsız tüketim değil, herkesin insanca yaşayabilmesi ve yaşamın kendini yenileme koşullarının korunmasıdır.
Yeryüzü bizden önce vardı, bizden sonra da var olacak. Onu yalnızca bugünün ihtiyaçları için değil, henüz doğmamış kuşaklar ve yaşamı paylaştığımız bütün varlıklar için savunuyoruz.
Önsüz ve sonsuz yeryüzü, aşkın yüzü oluncaya dek…
Mücadelelerimizi birleştirelim. Ortak bilgi üretelim, dayanışma ağlarımızı güçlendirelim, yaşamı savunan mücadeleleri birbirine bağlayalım.
Halkların birbirlerine karşı savaşmak zorunda bırakıldığı değil, ortak sorunlarını birlikte çözebildiği bir dünya kuralım. Bir halkın özgürlüğünü başka bir halkın özgürlüğünün koşulu olarak görelim.
Belém’de yaptığımız çağrıyı tekrarlıyoruz: Dünyanın bütün halkları, birleşin!
Öyle bir dünya kuralım ki bizden sonra gelenler, ekmekle nefes arasında seçim yapmaya zorlandığımızı yalnızca eski hikâyelerden bilsin.
HALKLARIN ORTAK TALEPLERİ
- Fosil yakıtlardan adil, hızlı ve bağlayıcı bir çıkış sağlansın.
- Enerji, su, gıda, barınma, sağlık, eğitim ve bakım temel kamusal haklar olarak güvence altına alınsın.
- Doğanın hakları tanınsın; ekokırım ve yeşil ekstraktivizm durdurulsun.
- 350 ppm’i güvenli bir ekolojik sınır olarak benimseyerek karbondioksit salınımlarında devamlı bir azalma ile küresel ısınma 1,5°C’nin altına düşürülsün.
- İklim finansmanı tarihsel sorumluluk temelinde, yeterli, kamusal, hibe niteliğinde ve doğrudan erişilebilir olsun. Ekonomik olmayan kayıp ve zararlar da tanınsın; ekolojik ve toplumsal onarım güvence altına alınsın.
- Tarımda kimyasal zehirlerin kullanımı yasaklansın; agroekolojik üretim ve gıda egemenliği kamusal olarak desteklensin.
- Akkuyu ve Sinop dahil, nükleer genişleme dünya çapında durdurulsun.
- Fosil yakıtlara bağımlı endüstriyel hayvancılıktan adil biçimde çıkılsın, teşvikler hayvan kullanımına dayanmayan ekolojik tarıma ve bitki temelli agroekolojiye aktarılsın.
- Planlı eskitme kaldırılsın; üretim toplumsal ihtiyaçlara ve ekolojik sınırlara göre demokratik biçimde planlansın.
- Atıkların üretildikleri ülkelerin dışına ihraç edilmesine son verilsin, üretimin planlamasıyla atık üretimi azaltılsın.
- Adil geçişte etkilenen topluluklar karar sahibi olsun. Tarım ve gıda sistemleri önceliklendirilsin, toprak ve tohum hakları korunsun. Tam istihdam ve herkes için insan onuruna yakışır işler sağlansın, bölgeler, toplumsal cinsiyetler ve kuşaklar arasındaki istihdam eşitsizliklerinin yanı sıra engellilerin, göçmenlerin ve LGBTİA+’ların karşılaştığı eşitsizlikler giderilsin.
- Afetlerin öncesinde, sırasında ve sonrasında bütün kamusal haklar korunsun; afet politikaları toplumsal cinsiyet eşitliğine ve evrensel erişilebilirliğe dayansın.
- Toplumsal cinsiyet eşitliği ve ayrımcılık yasağı iklim politikalarında bağlayıcı olsun, kadın ve LGBTİ+ örgütlerine karar yetkisi ve finansmana doğrudan erişim sağlansın.
- Bakım toplumsallaştırılsın; emekçilerin hem geçim güvencesi hem sağlıklı çevrede çalışma hakkı korunsun.
- Karbon piyasaları, sahte çözümler ve ekolojik açıdan riskli jeomühendislik uygulamaları gerçek emisyon azaltımlarının yerine geçirilmesin.
- İklim bilimi şirketlerin ekonomik çıkarlarından bağımsız, şeffaf ve kamusal denetime açık olsun.
- Savaş bütçeleri kaldırılsın; kaynaklar iklim adaletine, barışa ve kamusal hizmetlere aktarılsın.
İşçilerin ve halkların yaşamlarını, emeklerini ve yaşadıkları yerlerin geleceğini belirleyen kararlarda doğrudan yetki sahibi olduğu gerçek bir demokrasi talep ediyoruz.
Bizler diyoruz ki:
Hem nefes hem ekmek!
Gıda haktır! Su haktır! Enerji haktır! Barınma haktır!
Ekokırıma, savaşa ve sömürüye son!
Yaşasın halkların enternasyonal dayanışması!
Yaşamı savunuyoruz, dünyayı yeniden kuruyoruz!
Sizin savaşınız bizim savaşımız!
Ya basta, artık yeter, edi bese, enough is enough!
Halkların İklim Zirvesi
Antalya, 18 Kasım 2026


